Krakov (Kraków ): Vyjde rozsáhlá publikace o středověké sakrální architektuře ve Slezsku (Jakub Adamski: Gotycka architektura sakrálna na Śląsku w latach 1200–1420)

Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana v Krakově připravuje rozsáhlou publikaci (800 stran) o středověké sakrální architektuře ve Slezsku v letech 1200-1420. Autorem knihy je historik umění Jakub Adamski. V roce 2013 vydalo Towarzystwo Naukowe jeho objevnou knihu o gotické klenbě (Sklepienia pseudopoligonalne w architekturze gotyckiej. Kniha Gotycka architektura sakrálna na Śląsku w latach 1200–1420 (Główne kierunki rozwoju) se na polském knižním trhu objeví v průběhu května nebo června 2018.

Peter Kováč

Z recenze knihy Gotycka architektura sakrálna na Śląsku w latach 1200–1420:

Struktura pracy podlega logicznej narracji, w ramach której ukazane zostały drogi przemian zachodzących w architekturze sakralnej na Śląsku od początków nowej epoki stylowej. Autor, śledząc je i ukazując procesy wiodące do ukształtowania się jej specyficznego modusu stylowego w XIV wieku, jednocześnie ukazał ją w całym spektrum regionálních i ponadregionalnych powiązań i inspiracji. […] Także czytelnicy niedysponujący szczegółową wiedzą terminologiczną powinni znaleźć tu dostępnie ujęte informacje na temat dziejów śląskiej architektury XIII, XIV i początków XV wieku.

prof. Romuald Kaczmarek

Jakub Adamski (ur. 1985) magisterium i doktorat z zakresu historii sztuki średniowiecznej uzyskał na Uniwersytecie Jagiellońskim. Studiował też na Uniwersytecie Wiedeńskim. Obecnie adiunkt w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego. Autor trzech książek (Hale z poligonalnym chórem zintegrowanym w architekturze gotyckiej na terenie Polski, 2010; Sklepienia pseudopoligonalne w architekturze gotyckiej. Studium z dziejów architektonicznego iluzjonizmu, 2013; Katedra łacińska we Lwowie, 2013 – współautorstwo) i kilkudziesięciu artykułów naukowych publikowanych w Polsce i za granicą. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół gotyckiej architektury sakralnej, zwłaszcza w Polsce, Rzeszy Niemieckiej, Francji i Anglii. Szczególnie bliska jest mu problematyka jej stylu i funkcji, zagadnienie architektury około roku 1300, dzieje sklepień żebrowych oraz rozwój typów przestrzennych w architekturze kościelnej XII–XVI wieku.

Gotycka architektura sakrálna na Śląsku w latach 1200–1420

Obsah/ Spis treści

Przedmowa | 9

I. Wstęp | 11

I.1. Zakres tematyczny i chronologiczno-topograficzny | 11

I.2. Stan badań | 15

I.3. Polityczna i gospodarcza sytuacja Śląska od początku XIII do połowy XV wieku | 25

I.4. Materiał budowlany i sposób organizacji warsztatów | 35

II. Urozmaicone początki. Gotycka architektura kościelna na Śląsku do pierwszych lat XIV wieku | 43

II.1. Niezamierzone pionierstwo cystersów | 43

II.1.1. Kościół Cysterek w Trzebnicy | 43

II.1.1.1. Kościół Cystersów w Rudach |54

II.1.2. Kościół Cystersów w Henrykowie | 56

II.2. Między wczesnym gotykiem a stylem rayonnant | 63

II.2.1. Chór katedry wrocławskiej | 63

II.2.2. Kaplica św. Jadwigi w Trzebnicy | 75

II.2.2.1. Portal zachodni fary w Lwówku Śląskim | 89

II.2.2.2. Portal kościoła św. Mikołaja w Złotoryi | 91

II.3. Wczesne kościoły mendykanckie | 92

II.3.1. Kościół Dominikanów we Wrocławiu | 94

II.3.2. Kościół Franciszkanów we Wrocławiu | 103

II.3.2.1. Kościół Klarysek we Wrocławiu | 107

II.3.3. Kościoły Dominikanów i Franciszkanów w Głogowie | 109

II.3.4. Jednonawowe kościoły mendykanckie z drugiej połowy XIII wieku | 113

II.3.5. Pierwsza przebudowa korpusu kościoła Franciszkanów we Wrocławiu | 120

II.3.6. Kościół Franciszkanów w Opolu | 125

II.3.7. Kościoły dominikanów na Górnym Śląsku | 128

II.3.8. Kościoły zakonów żeńskich | 135

II.4. Kościoły parafialne i kolegiaty do początku XIV wieku | 141

II.4.1. Kolegiata Panny Marii w Głogowie | 143

II.4.2. Wschodnia część fary Panny Marii w Złotoryi | 148

II.4.3. Pierwotna fara św. Jakuba w Nysie | 154

II.4.4. Pierwotna fara św. Elżbiety we Wrocławiu | 157

II.4.5. Kościoły halowe z drugiej połowy XIII wieku | 161

II.4.6. Korpus fary św. Jerzego w Ziębicach | 166

II.4.7. Fara św. Jadwigi w Bolkowie | 172

II.4.8. Fary w Niemodlinie i Oławie | 179

II.4.9. Fara św. Michała Archanioła w Grodkowie | 182

II.4.10. Fara św. Mikołaja w Głogowie | 190

II.4.11. Fara św. Mikołaja w Byczynie | 196

II.4.12. Kaplica zamkowa w Raciborzu | 204

II.4.13. Fary w Raciborzu i Żorach | 219

II.5. Architektura sakralna na Śląsku u progu XIV stulecia – wnioski | 227

III. Zwiastuny stylowego przełomu. Śląskie kościoły cystersów z końca XIII i początku XIV wieku | 231

III.1. Kościół Cystersów w Kamieńcu Ząbkowickim | 231

Spis treści

Spis treści

6

Spis treści

III.2. Kościół Cystersów w Lubiążu | 252

III.3. Kościół Cystersów w Jemielnicy | 269

IV. Ekskurs: Prawo patronatu, fabrica ecclesiae a finansowy ciężar budowy kościoła | 275

V. Ku nowym formom. Pluralizm stylowy w śląskiej architekturze kościelnej około roku 1300 | 283

V.1. Dziedzictwo poklasycznego gotyku | 283

V.1.1. Korpus fary Panny Marii w Złotoryi | 283

V.1.2. Niezrealizowane korpusy kościołów św. Elżbiety i św. Marii Magdaleny we Wrocławiu | 301

V.1.3. Chór kościoła Dominikanów we Wrocławiu | 309

V.2. Odosobnione kreacje na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu | 318

V.2.1. Nowy monumentalizm: chór kolegiaty Świętego Krzyża | 319

V.2.2. Korpus katedry | 337

V.2.3. Kaplica św. Marcina | 361

V.3. Między farą w Złotoryi a korpusem katedry wrocławskiej: korpus fary św. Marcina w Jaworze | 368

VI. Konstytuowanie regionalnych wzorów. Architektura kościelna we Wrocławiu

w drugiej i trzeciej ćwierci XIV wieku | 385

VI.1. Korpus fary św. Elżbiety | 385

VI.2. Korpus kolegiaty Świętego Krzyża | 401

VI.2.1. Kościół Krzyżowców z czerwoną gwiazdą | 421

VI.3. Kościół Panny Marii na Piasku | 423

VI.4. Chór fary św. Elżbiety | 438

VI.5. Fara św. Marii Magdaleny | 444

VI.6. Portyk północny i kaplica Mariacka przy katedrze. Działalność mistrza Peschkego | 453

VI.7. Kościół Bożego Ciała | 467

VII. Modus silesiacus – śląski modus budowli kościelnej. Powtórzenia i innowacje | 477

VII.1. Kościoły bazylikowe | 478

VII.1.1. Fara św. św. Piotra i Pawła w Legnicy | 479

VII.1.2. Fara św. św. Stanisława i Wacława w Świdnicy | 490

VII.1.3. Fara św. św. Piotra i Pawła w Strzegomiu | 510

VII.1.4. Fara św. Mikołaja w Brzegu | 540

VII.1.5. Fara św. Erazma i Pankracego w Jeleniej Górze | 553

VII.1.6. Korpus fary św. Mikołaja w Byczynie | 562

VII.1.7. Chór fary św. Jerzego w Ziębicach | 566

VII.1.8. Fara Panny Marii w Chojnowie | 569

VII.1.9. Fara św. Jana Ewangelisty w Oleśnicy | 573

VII.1.10. Fara św. Jerzego w Dzierżoniowie | 577

VII.1.11. Kolegiata św. Bartłomieja w Głogówku | 580

VII.2. Kościoły halowe | 584

VII.2.1. Fara św. Jana Ewangelisty w Paczkowie | 584

VII.2.2. Fara św. św. Piotra i Pawła w Namysłowie | 590

VII.2.3. Fara św. Wawrzyńca w Wołowie | 599

VII.2.4. Fara Mariacka w Świerzawie i chór fary św. Marcina w Jaworze | 601

VII.2.5. Fara Mariacka w Legnicy | 609

VIII. Architektura kościołów mendykanckich w XIV i na początku XV wieku – normy zakonne

a modus regionalny | 615

VIII.1. Przebudowy kościołów Franciszkanów w Opolu i Brzegu | 615

VIII.2. Nowe kościoły w Namysłowie, Środzie Śląskiej i Dzierżoniowie | 619

VIII.3. Wielka przebudowa kościoła Franciszkanów we Wrocławiu | 624

VIII.4. Kościół Augustianów-Eremitów we Wrocławiu | 634

7

Spis treści

IX. Na rozstaju dróg. Architektura gotycka na Śląsku między nowymi konceptami a tradycjonalizmem | 643

IX.1. Sklepienia sieciowe w typie jednorodnym. Działalność Clausa Brynnera

w Legnicy i Środzie Śląskiej | 644

IX.2. Nowe formy sklepień figuratywnych | 652

IX.3. Późnogotyckie pomysły przestrzenne: fara św. Jakuba w Nysie | 669

IX.4. Modus humilis a problem tradycjonalizmu | 687

Zakończenie: Czy istniał śląski gotyk w architekturze sakralnej XIII–XV wieku? | 697

Bibliografia | 705

Indeks osób | 757

Indeks topograficzno-rzeczowy | 763

Spis ilustracji | 769

Zusammenfassung: Die gotische Sakralbaukunst in Schlesien 1200–1420. Die Hauptrichtungen

der Entwicklung | 801