Kraków: Jakub Adamski, Hale z poligonalnym chórem zintegrowanym w architekturze gotyckiej na terenie Polski

Muszę przyznać, że bardzo lubię serię Arte Vetus et Nova krakowskiego wydawnictwa Universitas. Twarde okładki, format nieco większy od A4, rozsądnej wielkości czcionka sprawiają, że z książek tych korzysta się z przyjemnością. Tym bardziej, że zwykle są to pozycje o wysokim poziomie merytorycznym.

Nie inaczej jest w przypadku wydanej ostatnio debiutanckiej książki Jakuba Adamskiego „Hale z poligonalnym chórem zintegrowanym w architekturze gotyckiej na terenie Polski", która ukazała się jako XXXII tom tej zacnej serii.

Praca Adamskiego choć z pewnością nie przełomowa, wydaje się jednak poszerzać w sposób istotny naszą wiedzę o architekturze środkowoeuropejskiej w późnym średniowieczu.

Autor zajął się bowiem specyficznym typem kościoła halowego, który „przy zachowaniu układu trójnawowego oraz jednolitego zarysu bryły zamkniętej od wschodu wielobocznie, pozbawiony jest wydzielonej filarami wewnętrznej apsydy".

Analizując architekturę gotycką, Adamski odnalazł 54 kościoły tego typu na terenie Europy. Najliczniejszą grupę stanowią kościoły niemieckie z tak spektakularnymi realizacjami jak fara w Monachium czy kościół św. Jakuba w Straubing, ale można je również znaleźć między innymi na terenach dzisiejszych Węgier, Czech, Austrii, Rumunii czy Szwecji.

Druga pod względem liczebności grupa hal z poligonalnym chórem zintegrowanym znajduje się na terenie Polski i to ją właśnie autor poddał dokładniejszym badaniom.

Wyniki tej pracy możemy znaleźć w pierwszych rozdziałach książki, które stanowią mini monografie kościołów parafialnych w Górze, Bninie, Dolsku, Nowym Mieście nad Wartą, Osiecznej, Skwierzynie, Lwówku Wielkopolskim, Tucznie, Kościanie, Sławsku i Mirsku. Teksty to tym cenniejsze, iż kościoły te były w dotychczasowej literaturze przedmiotu prawie zupełnie pomijane.

Kolejne rozdziały książki zajmuje próba ustalenia genezy tego typu architektonicznego oraz odpowiedzi na pytanie skąd wzięła się taka jego popularność na terenie Polski. Zaznaczyć należy, że autor analizuje temat w szerokim kontekście, starając się unikać uproszczeń, akcentując raczej złożoność problemu.

Pomimo tych zastrzeżeń, Adamski skłania się jednak ku poglądowi, że ten typ kościoła powstał raczej w wyniku rozwinięcia formy kaplicy dworskiej niż zredukowania architektury kościoła halowego z pełnym obejściem.

Podsumowując należy stwierdzić, że książka Adamskiego jest interesującą próbą dowartościowania niedocenianej dotąd grupy kościołów. Ponadto stanowi istotny przyczynek do wciąż niewystarczająco rozpoznanego zjawiska migracji wzorców artystycznych czy samych artystów.

Albert Godycki

Wojciech Sowała

Resumé:

Recenze knihy Jakuba Adamského, která se zabývá speciálním typem halového kostela s polygonálním chórem. Autor našel 54 ukázek tohoto typu a to na rozsáhlém území od dnešního Maďarska, Česka, Rakouska, Rumunska, Německa až po Švédsko. Značný počet staveb se objevil v Polsku a autor se zabývá důvody tohoto zájmu. Geneze tohoto typu halového kostela patrně vycházela z tradice dvorských kaplí.

Jakub Adamski, Hale z poligonalnym chórem zintegrowanym w architekturze gotyckiej na terenie Polski, Universitas, Kraków 2010, 188 stron, sugerowana cena 50 PLN.

SPIS TREŚCI:

WSTĘP

Rozdział I. DEFINICJA TERMINU HALA Z POLIGONALNYM CHÓREM ZINTEGROWANYM I STAN BADAŃ

Rozdział II. HALE Z POLIGONALNYM CHÓREM ZINTEGROWANYM NA TERENIE POLSKI

1. KOŚCIÓŁ PARAFIALNY W GÓRZE

A. STAN BADAŃ

B. HISTORIA

C. OPIS ARCHITEKTURY

D. ANALIZA ARCHITEKTURY

2. HALE Z POLIGONALNYM CHÓREM ZINTEGROWANYM W WIELKOPOLSCE

A. STAN BADAŃ

B. HISTORIA I OPIS ARCHITEKTURY POSZCZEGÓLNYCH KOŚCIOŁÓW

1. Kościół parafialny w Bninie

2. Kościół parafialny w Dolsku

3. Kościół parafialny w Nowym Mieście nad Wartą

4. Kościół parafialny w Osiecznej

5. Kościół parafialny w Skwierzynie

6. Kościół parafialny w Lwówku Wielkopolskim

7. Kościół parafialny w Tucznie

8. Kościół parafialny w Kościanie

C. ANALIZA ARCHITEKTURY HAL Z POLIGONALNYM CHÓREM ZINTEGROWANYM W WIELKOPOLSCE

3. KOŚCIÓŁ PARAFIALNY W SŁAWSKU

A. STAN BADAŃ

B. HISTORIA

C. OPIS ARCHITEKTURY

D. ANALIZA ARCHITEKTURY

4. KOŚCIÓŁ PARAFIALNY W MIRSKU

A. STAN BADAŃ

B. HISTORIA

C. OPIS ARCHITEKTURY

D. ANALIZA ARCHITEKTURY

Rozdział III. PROBLEMATYKA ARTYSTYCZNA HAL Z POLIGONALNYM CHÓREM ZINTEGROWANYM

1. ZAGADNIENIE GENEZY TYPU PRZESTRZENNEGO

2. DWORSKOŚĆ I ASPEKT FUNDACYJNY

3. HALE Z POLIGONALNYM CHÓREM ZINTEGROWANYM W POLSCE NA TLE ARCHITEKTURY ŚRODKOWEJ EUROPY

4. PROBLEM WŁAŚCIWEJ NAZWY

Wnioski końcowe

Internet:

http://www.universitas.com.pl/ksiazka/Hale_z_poligonalnym_chorem_zintegrowanym_w_architekturze_gotyckiej_na_terenie_Polski_2851.html