Kraków (Krakov): Poklady českého symbolismu hostí Mezinárodní centrum kultury v polském Krakově (Władcy snów. Symbolizm na ziemiach czeskich 1880–1914)

Dvě stě obrazů, soch a kreseb českého symbolismu hostí do 7. září Mezinárodní centrum kultury v polském Krakově. Projekt nazvaný Vládcové snů  (Władcy snów. Symbolizm na ziemiach czeskich 1880–1914) představuje Polákům české umění z let 1880–1914 v takovém rozsahu vůbec poprvé.

Na přehlídce se podílejí za českou stranu nakladatelství Arbor vitae a Muzeum umění Olomouc. Výstava bude v rozšířené podobě pod názvem Tajemné dálky reprízovaná v Olomouci letos od 6. listopadu do konce února příštího roku.

Exponáty pocházejí z veřejných a soukromých galerií v České republice a ze soukromé sbírky v Norsku. Koncepci expozice připravil historik umění Otto M. Urban, který poprvé uvádí český symbolismus jako samostatný dobový stylový projev. Zastoupena jsou zejména díla Alfonse Muchy, Maxe Švabinského, Františka Bílka, Josefa Váchala nebo Jana Zrzavého. K výstavě je vydána polsko-anglická publikace.

Jde o součást systematické řady polsko-moravských projektů. V současné době probíhá v Olomouci výstava Tajemství skrytá pod zemí, která porovnává archeologické výzkumy v Olomouci a v Krakově.

Peter Kováč

Ilustrační foto z díla Alfonse Muchy Peter Kováč

Internet:

http://www.mck.krakow.pl/exhibitionPage/o-wystawie-21

Oficiální polská anotace k výstavě:

Wybitne dzieła symbolizmu czeskiego – oniryczne kompozycje, bajkowe tematy, fantastyczne postacie – zawłądnęły Galerią Międzynarodowego Centrum Kultury. Po raz pierwszy w Polsce tak szeroko przedstawione zostanie zagadnienie symbolizmu z terenu Czech. Wystawa obejmuje ponad 200 dzieł – obrazów, rysunków, grafik, rzeźb i książek – pochodzących z kilkudziesięciu kolekcji, zarówno publicznych, jak i rzadko pokazywanych zbiorów prywatnych.

Choć pokazywane prace reprezentują różnorodne stylistyki, to ich wspólnym mianownikiem jest dążenie do wyrażania wewnętrznych emocji, treści duchowych i metafizycznych. To właśnie intuicja, poznanie pozarozumowe, podświadomość stanowiły ważny element rodzącego się pod koniec XIX wieku nurtu symbolizmu, który objął nie tylko sztuki plastyczne, ale również literaturę i muzykę. Kierunek, który najpierw rozwinął się na terenie Francji i Belgii, szybko stał się prądem ogólnoeuropejskim i wyraźnie zaznaczył swoją obecność w krajach Europy Środkowej. Doskonałym przykładem recepcji nowego zjawiska jest sztuka z terenu Czech tego okresu.

Podejmowane przez artystów tematy odzwierciedlają nastroje i światopogląd epoki, którą kształtowały teorie Artura Schopenhauera, Fryderyka Nietzschego, Henry Bergsona, czy Zygmunta Freuda. Świat marzeń sennych i mitów, baśniowa fantastyka, wątek śmierci i przemijania, narodzin i schyłku, miłości i erotyki to jedne ze stale powracających motywów. Artyści rezygnują też wielokrotnie z wykorzystywania konwencjonalnych przedstawień na  rzecz języka symboli, aluzji i sugestii.

Na wystawie zaprezentowano prace kilku generacji twórców. Będą to między innymi: sięgające do tematyki mitologicznej obrazy Maximiliana Pirnera, Benesia Knüpfera, czy odwołujące się do świata baśni i legend prace Hanušia Schwaigera. Pokazane zostaną także rzeźby i rysunki Františka Bílka, utrzymane w secesyjnej stylistyce kompozycje Jana Preislera, nastrojowe prace Alfonsa Muchy, Maxa Švabinský’ego, Jana Zrzavý, czy Josefa Váchala.

Oprócz dzieł twórców uznanych i szeroko rozpoznawanych wystawa przypomina również prace rzadko pokazywanych artystów, którzy do tej pory nie doczekali się należytego im uznania. Dopełnieniem ekspozycji będzie obecność na wystawie twórczości artystów mniejszości niemieckiej, którzy aktywnie współtworzyli krajobraz kulturowy epoki. Są to m.in. Ferdinand Staeger, Richard  Teschner, czy Richard  Müller.

Ważne miejsce wśród pokazywanych prac zajmuje grafika i rysunek. Pod koniec XIX wieku doszło do podniesienia rangi tych technik. Artyści docenili nowe możliwości artystycznej ekspresji, które otwierały.  Na wystawie będą reprezentowane przez takich twórców jak  Vojtěch Preissig czy Karel Hlaváček. Integralnym elementem wystawy będzie unikatowa kolekcja książek i czasopism (m.in. Moderní revue, Volné směry).

Polski akcent będą stanowiły czeskie przekłady utworów Stanisława Przybyszewskiego. Literatura odegrała bowiem ważną rolę w rozwoju czeskiego symbolizmu, nie do przecenienia są również bliskie związki wielu artystów ze środowiskiem poetów i pisarzy. Prezentowana kolekcja stanowi doskonały przykład syntezy tekstu literackiego i sztuki książki.