Kraków: Mirosław P. Kruk, Ikony - obrazy w świątyniach rzymsko - katolickich dawnej Rzczypospolitej

Nakładem krakowskiego wydawnictwa Collegium Columbinum ukazała się książka Mirosława P. Kruka „Ikony - obrazy w świątyniach rzymsko - katolickich dawnej Rzczypospolitej".

Autor, będący nota bene znakomitym specjalistą w dziedzinie malarstwa ikonowego, przedstawił w niej wyniki swoich wieloletnich badań nad recepcją ikon w świątyniach katolickich.

W książce znajdziemy więc analizę pochodzenia tych wizerunków, sposobów ich pozyskiwania, funkcji i miejsca ikon - obrazów w kościele czy charakteru i świadectw ich kultu. Sporą część pracy Kruk poświęcił omówieniu historii (grupując je według określonych topoi) związanych z tymi ikonami, które zyskały miano wizerunków cudownych.

Autor zamyka swoje rozważania analizą zjawiska formalnej okcydentalizacji tych wizerunków, jakie niejednokrotnie następowało poprzez ingerencje w warstwę malarską obrazów. Cennym uzupełnieniem pracy jest zamieszczony na końcu katalog ikon znajdujących się w kościołach rzymsko - katolickich.

Albert Godycki

Wojciech Sowała

Mirosław P. Kruk, Ikony - obrazy w świątyniach rzymsko - katolickich dawnej Rzczypospolitej, Kraków, Collegium Columbinum 2011, 480 stron, 82 PLN.

Resumé:

Kniha Mirosława P. Kruka je věnována pravoslavným ikonám v kostelech na území Polska. Autor se detailně zabývá funkcí a významem ikon v katolickém prostředí (a to nejen v Polsku), zejména pak specifickým kultem „zázračných" obrazů, který s nimi souvisel. Součástí knihy je i úplný katalog ikon.

Internet:

http://www.columbinum.com.pl/katalog/publikacja/id/246

Obsah knihy:

Spis treści:

I Badania nad recepcją ikon w świątyniach rzymsko-katolickich Europy

Podsumowanie

II Ikony-obrazy w kościołach Rzeczypospolitej

II.1 Ikony greckie (z obszaru Bałkan) rozpoznane

II.2 Ikony greckie domniemane

II.3 Ikony greckie legendarne

II.4 Graeco opere - dzieła, czy greckie? - wzmiankowane

Podsumowanie

II.5 Dymitriady i wojny z Księstwem Moskiewskim jako źródło pozyskiwania ikon moskiewskich

II.5.1. Ikony mokiewskie w Królestwie Polskim

II.5.2. Ikony mokiewskie w Wielkim Księstwie Litewskim

II.6 Ikony mokiewskie domniemane

II.7 Ikony mokiewskie legendarne

II.8 Ikony mokiewskie a czasem ruskie wzmiankowane

Podsumowanie

II.9 Ikony ruskie (z ziem ruskich dawnej Rzeczypospolitej)-ropoznane

II.10 Ikony ruskie domniemane

II.11 Ikony ruskie wzmiankowane

Podsumowanie

III Topoi losówi cudów ikon-obrazów w tradycji literackiej i legendach akcentujących ich wschodni charakter

III.1 Topos dzieła acheiropoietycznego, apotropaicznego i opiekuńczego

III.2 Topos dzieła św. Łukasza, malowanego na drewnie cyprysowym, przyniesionego na Ruś w wianie przez Annę, księżniczkę bizantyńską

III.3 Topos medium tatarskiego

III.4 Topos zranienia, znieważenia ikony przez innowierców, świętokradztwa i nieudanej kradzieży

III.5 Topos nabywania cudownych mocy obrazu przez kontakt z oryginałem

III.6 Topos ocalenia miasta i państwa - odwrócenie ataku

Podsumowanie

IV Okcydentalizacja - recepcja ikon w kościele rzymsko-katolickim

IV.1 Topoi losów i cudów ikon-obrazów w Kościele powszechnym

IV.1.1 Topos odnalezienia ikony cudownie ocalałej - uroczystych przenosin do świątyni - oddawania czci przez wiernych różnych obrządków

IV.1.2 Topos cudownego wskazania miejsca pozostawienia

IV.1.3 Topos płynących (krwawych) łez

IV.1.4 Topos wskrzeszania zmarłych - cudownego przywrócenia wzroku - zdrowia

Podsumowanie

IV.2 Obrazy w papiestwie piękne ozdobne-nieświątobliwe opinie o zasadności malowania obrazów religijnych, ich miejscu w świątyni i formach należnej im czci w czasach nowożytnych

Podsumowanie

IV.3 Funkcja i miejsce ikony-obrazu w kościele oraz charakter i świadectwa kultu

Podsumowanie

IV.3.1 Sukienki

IV.3.2 Korony

IV.3.3 Wota

IV.3.4 Dary królewskie

IV.3.5 Pielgrzymki i procesje

IV.3.6 Literatura panegiryczna i religijna

IV.4 Zabiegi okcydentalizacyjne dokonane na ikonach

IV.4.1 Zmiany w warstwie malarskiej

IV.4.2 Ornament tła zachodni - wtórny i oryginalny

IV.4.3 Dodane znaki: herby, inskrypcje, inicjały

Podsumowanie

IV.5 Repliki obrazowe ikon

Podsumowanie

Zakończenie

Aneks I: Katalog ikon w kościołach rzymsko-katolickich i zakonach Rzeczypospolitej

Ikony grecki (z terenu Bałkanów) rozpoznane

Ikony-obrazy greckie (z terenu Bałkanów) domniemane

Ikony moskiewskie rozpoznane

Ikony-obrazy moskiewskie domniemane

Ikony ruskie (z ziem ruskich dawnej Rzeczypospolitej) rozpoznane

Ikony-obrazy ruskie (z ziem ruskich dawnej Rzeczypospolitej) domniemane

Ikony wzmiankowane, niezidentyfikowane

Aneks II: Jarosław Giemza, Dwustronna ikona procesyjna Bogurodzicy Hodigitrii i Świętego Mikołaja z 1500 roku, z cerkwi pw. Narodzenia Bogurodzicy w Lesku (Posadzie Leskiej)

Bibliografia

Skorowidz miejscowości

Skorowidz nazwisk

Ilustracje/mapa rozmieszczenia ikon-obrazów w kościołach rzymsko-katolickich dawnej Rzeczypospolitej