Malbork: Bilde von Prage – výstava o českých uměleckých importech na území Řádu německých rytířů (Czeska rzeźba kamienna stylu pięknego około 1400 roku w państwie krzyżackim w Prusach)

Objevná výstava Bilde von Prage představuje díla českého krásného stylu na území bývalého Pruska, které bylo  v pozdním středověku ovládáno Řádem německých rytířů. V hlavním sídle řádu, v polském Malborku, je výstava otevřena od 18. října 2020 do 3. ledna 2021.

Celkem 15 sochařských děl bylo na základě petrografie identifikováno jako dovozy z Prahy doby krále Václava IV. Poláci těmto vzácným památkám středoevropské gotiky věnovaly značnou badatelskou pozornost. Výstava je součást obsáhlejšího projektu.

Výstavu doprovází vědecký katalog (232 stran, cena 95 zlotých), který připravily dvě významné polské badatelky - prof. Monika Jakubek-Raczkowska (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) a Monika Czapska (Muzeum Zamkowe w Malborku).

Peter Kováč

Informace k projektu:

https://marlstone.zamek.malbork.pl/

Zde je odkaz na katalog výstavy:

http://sklep5549667.homesklep.pl/pl/p/BILDE-VON-PRAGE/464

WYSTAVA BILDE VON PRAGE

Wystawa Bilde von Prage. Czeska rzeźba kamienna stylu pięknego około 1400 roku w państwie krzyżackim w Prusach, prezentowana w okresie 18.10.2020-03.01.2021 r. jest częścią projektu badawczego zakładającego przebadanie – pod kątem materiału, techniki wykonania oraz formy i funkcji – grupy kilkunastu kamiennych rzeźb, pochodzących z terenu dawnego państwa krzyżackiego, które w studiach styloznawczych wiązane są ze środowiskiem artystycznym Czech. Jej tytuł nawiązuje do jedynej wzmianki źródłowej o czeskim imporcie na tereny państwa zakonnego, zachowanej w krzyżackiej księdze skarbowej (Tresslerbuch), a głównym wątkiem jest problem pojawienia się w Prusach, na przestrzeni ostatnich dwóch dekad XIV stulecia, grupy wapiennych rzeźb, o wysokiej klasie artystycznej, reprezentującej styl piękny w redakcji czeskiej.

Projekt badawczy Styl piękny w redakcji czeskiej – rzeźba kamienna w Prusach z lat 1380–1400, prowadzony przez międzynarodowy zespół specjalistów z różnych ośrodków uniwersyteckich, realizowany jest od 2018 roku w Muzeum Zamkowym w Malborku. Prace badawcze zostały podzielone na kilka etapów. Pierwszy z nich obejmował szeroko zakrojone analizy materiałoznawcze (petrografia, SEM, XRD) grupy piętnastu zabytków kamiennych, przeprowadzone w Instytucie Nauk Geologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego. Ponadto wszystkie dzieła uwzględnione w projekcie zostały poddane na nowo gruntownej autopsji zabytkoznawczej, dokumentacji fotograficznej, dodatkowym badaniom nieniszczącym (UV, XRF); kilka z nich zostało również zdigitalizowanych metodą skanowania 3D. Szczególnie ważnym działaniem były prace konserwatorsko-restauratorskie przeprowadzone przy dwóch posągach – Piecie z kościoła św. Tomasza w Nowym Mieście Lubawskim oraz figurze św. Elżbiety ze zbiorów Muzeum Narodowego w Gdańsku. Zamknięcie prac projektowych i publikacja ich wyników nastąpi w 2021 roku.

Wystawa Bilde von Prage – wspólna prezentacja możliwie licznej grupy badanych dzieł – jest ważnym etapem projektu, bezpośrednio poprzedzającym jego podsumowanie. Głównym wątkiem ekspozycji jest problem pojawienia się w Prusach na przestrzeni lat 1380-1400 dość licznej grupy wapiennych rzeźb, o wysokiej klasie artystycznej, reprezentujących styl piękny w redakcji czeskiej. W skali lokalnej było to zjawisko unikatowe, ale w szerszej –środkowoeuropejskiej – perspektywie raczej powszechne, związane z dominacją artystyczną środowiska praskiego oraz z uniwersalizmem formalnym w sztuce ostatniej ćwierci XIV stulecia. Pozwala to postrzegać teren państwa krzyżackiego jako region „aktywny”, wyczulony na prądy artystyczne płynące z największych ośrodków.

Na wystawie zaprezentowano dziewięć spośród piętnastu zachowanych do dzisiaj wapiennych figur z terenu państwa zakonnego i jest to pierwszy w polskim wystawiennictwie tak duży pokaz zabytków z tej grupy. Niewątpliwą jego ozdobą jest figura Chrystusa modlącego się w Ogrójcu (Muzeum Zamkowe w Malborku), a także Pieta z kościoła w Nowym Mieście Lubawskim, która po przeprowadzonych pracach konserwatorskich i usunięciu wielowiekowych nawarstwień, jawi się jako dzieło najwyższej klasy artystycznej. Po raz pierwszy figury należące do tzw. Ołtarza Opłakiwania z bazyliki mariackiej w Gdańsku (Muzeum Narodowe w Gdańsku) – Pieta oraz dwie święte –prezentowane są poza kontekstem snycerskiej nastawy ołtarzowej, zestawione z innymi dziełami o tożsamej ikonografii. Odkryciem zasługującym na szerszy rozgłos jest figura Chrystusa Bolesnego z katedry toruńskiej, która w wyniku badań materiałowych została zidentyfikowana jako dzieło czeskiej proweniencji, wobec czego stanowi obecnie prawdopodobnie najwcześniejszy znany przykład przedstawienia rzeźbiarskiego Vir Dolorum w sztuce czeskiej (około 1380-1390).

Aby uwypuklić znaczenie czeskich dzieł stylu pięknego i ich rolę w kształtowaniu oblicza artystycznego Prus krzyżackich oraz podkreślić ich odrębność, również ideową, konieczne jest zaprezentowanie kamiennych figur z około 1400 roku na tle nieco wcześniejszej i równoległej czasowo produkcji rzeźbiarskiej na tym terenie. Dlatego pierwsza część wystawy, zatytułowana Genius loci jest prezentacją najważniejszych zjawisk w panoramie artystycznej Prus krzyżackich. W sztuce tego czasu nie wypracowano żadnego „stylu regionalnego”, możliwe jest natomiast wskazanie zjawisk, czy kierunków najistotniejszych, takich jak chociażby styl Madonn na lwach, który od lat 70. XIV wieku zdominował tutejszą produkcję artystyczną. Równie ciekawym problemem jest recepcja osiągnięć stylu międzynarodowego w środowiskach lokalnych i mniej lub bardziej twórcze przetwarzanie wzorców, już w innym materiale. Temu zagadnieniu poświęcona jest trzecia część ekspozycji, zatytułowana Pokłosie. Zgromadzono w niej reprezentatywne przykłady świadczące o praktyce powielania czeskich dzieł kamiennych w materiale snycerskim, zróżnicowane jakościowo, ale zawsze czytelne w odwołaniu do pierwowzoru.

Agnieszka Kowalska

zastępca Dyrektora ds. naukowo-konserwatorskich

Ekspozycji towarzyszy katalog naukowy, przygotowany przez kuratorki wystawy, prof. Monikę Jakubek-Raczkowską (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) oraz Monikę Czapską (Muzeum Zamkowe w Malborku).

http://sklep5549667.homesklep.pl/pl/p/BILDE-VON-PRAGE/464

Projekt Styl piękny w redakcji czeskiej – rzeźba kamienna w Prusach z lat 1380–1400 posiada stronę internetową, na której znajduje się więcej informacji o jego założeniach i działaniach zespołu badawczego:

www.marlstone.zamek.malbork.pl

ZESPÓŁ PROJEKTOWY / PROJECT TEAM

dr hab. Monika Jakubek-Raczkowska, prof. UMK w Toruniu

kierownik merytoryczny projektu

badania z zakresu historii sztuki

Monika Czapska, MZM

koordynator projektu

badania z zakresu historii sztuki

Jolanta Ratuszna, MZM

Agnieszka Ruszkowska, MZM

Kamila Ślefarska, MNG

badania konserwatorskie, konserwacja-restauracja

dr Wojciech Bartz, Uniwersytet Wrocławski

badania technologiczne kamienia

Weronika Grochowska, MNG

dr hab. Marek Walczak, prof. UJ w Krakowie

dr Matthias Weniger, Bayerisches Nationalmuseum, München

badania z zakresu historii sztuki

dr Tomasz Bednarz, NMM

Irena Rodzik, NMM

dr Katarzyna Schaefer, NMM

dokumentacja i skanowanie 3D

współpraca:

dr hab. Juliusz Raczkowski, prof. UMK w Toruniu

dokumentacja fotograficzna, badania nieniszczące

Karol Treder, NMM

dokumentacja i skanowanie 3D

dr Gregory Leighton, badacz niezależny

kwerendy archiwalne i badania historyczne

Międzyuczelniany Instytut Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki przy Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie:

Anna Tomkowska

dr inż. Joanna Kurkowska

dr inż. Elżbieta Jeżewska

mgr inż. Kamila Załęska

mgr Aleksandra Wesołowska

dr Bartłomiej Witkowski

badania konserwatorskie