Polsko: Kniha o problematike religiozity laikov v križiackom štáte v Prusku (Sztuka a praktyka religijna świeckich w diecezjach pruskich państwa zakonu krzyżackiego do połowy XV wieku)

Anotace:

Kniha je venovaná problematike religiozity laikov v križiackom štáte v Prusku. Táto problematika je analyzovaná a interpretovaná cez prizmu vplývania obrazov na veriacich. Autorka sa zameriava predovšetkým na funkciu, ktorú obrazy zohrávali rovnako v kolektívnej, ako aj v individuálnej náboženskej praxi.

Taktiež analyzuje obsah a formu, expresivitu a rétoriku, funkciu a miesto obrazov v rôznych sakrálnych priestoroch prístupných pre svetské osoby – laikov (s presným dôrazom na ikonosféru farského kostola). Zohľadňujúc ideologické a náboženské premeny, ktoré vznikali v križiackom panstve do polovice 15. storočia, podstúpi interpretácii možnosti vplývania umeleckých diel na úroveň kristianizácie a na náboženské emócie v mestských a dedinských okruhoch spoločnosti na území križiackeho rádu.

Sakrálne umelecké dielo v takomto ponímaní sa javí ako dôležitý didaktický nástroj a faktor ovplyvňujúci pobožnosť, ktorého rola rástla predovšetkým v dobe reformy Cirkvi na prelome 14. a 15. storočia. Predstavené analýzy a reflexie nad obrazom – ako spojnicou medzi dogmou a vierou: medzi tým, čo je oficiálne a prikázané a tým, čo je interné a prežívané emocionálne – sú propozíciou nového prístupu k úlohe umenia v stredovekej religiozite daného územia.

Monika Jakubek-Raczkowska pôsobí na Katedre stredovekých a novovekých dejín umenia, náležiacej pod Fakultu krásnych umení Univerzity Mikuláša Kopernika v Toruni. Vo svojej výskumnej práci sa zameriava otázkami vzájomných vzťahov umenia, spirituality, mystiky. Zaoberá sa taktiež stredovekou plastikou na území bývalého panstva križiackeho rádu v kontexte jej európskych súvislostí (s dôrazom na tzv. krásny štýl okolo roku 1400).

Je autorkou monografie venovanej sochárstvu Gdanska na prelome 14. a 15. storočia, katalógu výstavy stredovekého sochárstva v Národnom múzeu v Gdansku a vedeckých článkov na tému umenia križiackeho panstva v Prusku. Prezentovaná publikácia zaraďuje bádania nad umením tohto regiónu v súčasné výskumné trendy v štúdiu umenia a religiozity neskorostredovekej Európy.

Štefan Valášek, Kraków

Monika Jakubek-Raczkowska, Tu ergo flecte genua tua. Sztuka a praktyka religijna świeckich w diecezjach pruskich państwa zakonu krzyżackiego do połowy XV wieku, Wydawnictwo Bernardinum, Pelplin 2014, 724 strán, doporučená cena 69 zlotých.

Internet:

http://ksiegarnia.bernardinum.com.pl/pl/p/Tu-ergo-flecte-genua-tua.-Sztuka-a-praktyka-religijna-swieckich-w-diecezjach-pruskich-panstwa-zakonu-krzyzackiego-do-polowy-XV-wieku/705

Książka jest poświęcona problematyce religijności ludzi świeckich w państwie zakonnym w Prusach, analizowanej i interpretowanej przez pryzmat oddziaływania obrazów na wiernych. Autorka skupia się na roli, jaką obrazy odgrywały zarówno we wspólnotowej, jak i indywidualnej praktyce religijnej, analizując ich treści i formę, ekspresję i retorykę, funkcje i miejsce w różnych przestrzeniach sakralnych dostępnych dla laikatu (ze szczególnym naciskiem na ikonosferę kościoła parafialnego). Uwzględniając przemiany ideologiczne i religijne, jakie zachodziły w państwie krzyżackim do połowy XV stulecia, poddaje interpretacji możliwości oddziaływania dzieł sztuki na poziom chrystianizacji oraz na religijne emocje w miejskich i wiejskich kręgach społeczeństwa państwa zakonnego. Dzieło sztuki sakralnej jawi się w tym ujęciu jako ważny środek nauczania i współczynnik pobożności, którego rola wzrosła szczególnie w dobie reformy Kościoła na przełomie XIV i XV wieku. Przedstawione analizy i refleksje nad obrazem – jako pomostem między dogmatem a wiarą: pomiędzy tym, co oficjalne i narzucone a tym, co wewnętrzne i przeżywane emocjonalnie – są propozycją nowego podejścia do roli sztuki w średniowiecznej religijności regionu.