Warszawa: Płock wczesnośredniowieczny - czwarty tom z serii Origines Polonorum

Ukazał się czwarty tom z serii Origines Polonorum wydawanej przez wydawnictwo Trio przy wsparciu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Podobnie jak poprzednie, wydane w tej serii monografie Lublina, Kołobrzegu i Przemyśla, niniejsza książka prezentuje wyniki najnowszych prac badawczych koncentrujących się wokół zagadnień związanych z początkami państwa polskiego.

W tomie, będącym pracą zbiorową, znalazły się artykuły Anety Bukowskiej, Andrzeja Gołembnika, Zbigniewa Polaka, Marcina Szymy, Macieja Trzecieckiego i Lecha Wysokińskiego. Autorzy przedstawili w nich między innymi problemy związane z ustaleniem faz rozwoju aglomeracji płockiej od początku aż do wytyczenia miasta lokacyjnego oraz datowaniem i formami jego architektury.

 

Albert Godycki

Wojciech Sowała

Andrzej Gołembnik(red.), Płock wczesnośredniowieczny, Trio, Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2011, 444 strony, 55 PLN.

 

Z okazji wydania tomu, 20 czerwca w Muzeum Mazowieckim w Płocku, odbędzie się konferencja naukowa. W sesji wezmą udział autorzy książki oraz prof. Przemysław Urbańczyk i dyrektor MMP Leonard Sobieraj.

　

Internet:

 http://www.wydawnictwotrio.pl/index.php?Tytul010=356&Podstrona=0

 

Konferencja:

 http://www.muzeumplock.art.pl/index.php?s=kalendarz_wydarzen

 

　

Obsah knihy:

Spis treści:

 

O autorach 9

　

Przedmowa (Andrzej Gołembnik) 13

　

Rozdział I.

Stan badań nad aglomeracją płocką w okresie od XI w. do czasu powstania miasta samorządowego (Andrzej Gołembnik, Maciej Trzeciecki) 27

 

Rozdział II.

Budowa geologiczna rejonu skarpy płockiej, jej geomorfologia i topografia (Lech Wysokiński, Andrzej Gołembnik) 39

1. Położenie geograficzne i geologia 39

2. Geomorfologia i topografia historyczna Płocka 43

2.1. Wstęp 43

2.2. Geomorfologia i topografia historyczna Płocka 44

 

Rozdział III.

Początki Płocka (Maciej Trzeciecki) 55

1. Źródła, stan badań i dotychczasowe interpretacje 55

2. Początki Płocka 58

2.1. Epizod pradziejowy 58

2.2. Kwestia „uroczyska pogańskiego" 63

2.3. Chronologia początków osadnictwa i problemy z datowaniem ceramiki 70

3. Struktury osadnicze na Mazowszu Płockim w okresie formowania się państwa polskiego 88

3.1. Osadnictwo okresu „plemiennego" 88

3.2. Kwestia najstarszej fazy budownictwa grodowego na Mazowszu 91

3.3. Przemiany struktur osadniczych w X-XI w. i miejsce w nich Płocka 94

 

Rozdział IV.

Gród na Wzgórzu Tumskim (Maciej Trzeciecki) 101

1. Uwagi wstępne 101

2. Wały 102

2.1. Stan badań i dotychczasowe interpretacje 102

2.2. Kwestia „gródka" 106

2.3. Możliwości rekonstrukcji przebiegu i chronologii kolejnych faz budowy wałów 110

3. Zabudowa wnętrza grodu 117

4. Możliwości datowania budowli kamiennych 125

4.1. Katedra 125

4.2. Relikty „na dziedzińcu opactwa" 128

4.3. Relikty w wykopie „z rotundą na podgrodziu" 132

4.4. Relikty budowli pod Wieżą Zegarową 134

5. Zmiany organizacji przestrzeni grodu płockiego w okresie między XI a XIV w. - próba podsumowania 137

 

Rozdział V.

Relikty architektury wczesnośredniowiecznej - formy i datowanie (Aneta Bukowska) 149

1. Wstęp 149

2. Katedra 151

2.1. Dotychczasowy obraz badań 151

2.2. Lokalizacja katedr romańskich a realizacja włoskich budowniczych w XVI wieku 154

2.3. Średniowieczny program katedry renesansowej 158

2.4. Katedra Aleksanda z Malonne 159

3. Relikty na dziedzińcu dawnego opactwa (tzw. „palatium Chrobrego") 161

3.1. Stan badań 161

3.2. Dokumentacja polowa - analiza i wnioski 162

3.3. Uwagi o metodzie badawczej Włodzimierza Szafrańskiego 168

3.4. Badania weryfikacyjne w roku 2006 171

3.4.1. Analiza substancji materialnej i rozwarstwienie 171

3.4.2. Formy kolejnych założeń 184

3.4.3. Datowanie na podstawie substancji materialnej 187

4. Relikty przed zachodnią fasadą katedry (tzw. „rotunda Brunona z Querfurtu", „rotunda na podgrodziu"

lub „rotunda Dobiechny") 190

4.1. Stan badań 190

4.2. Analiza dokumentacji 191

4.3. Interpretacja i datowanie 200

5. Budowla pod Wieżą Zegarową (tzw. „palatium Władysława Hermana") 202

6. W sprawie datowania zespołu i domniemanego „mazowieckiego" warsztatu budowlanego z około

połowy XII wieku 204

7. Chronologia, interpretacja i kontekst źródłowy 207

 

Rozdział VI.

Rozwój osadnictwa otwartego i pierwsza lokacja miasta (Andrzej Gołembnik) 217

1. Przestrzeń osadnicza 217

2. Stan badań 219

3. O wykopaliskach i wynikach najnowszych badań archeologicznych 222

3.1. Badania w północnej pierzei Placu Narutowicza 222

3.2. Badania południowej części Placu Narutowicza 230

3.3. Badania rejonu południowego wylotu ulicy Tumskiej 237

3.4. Nadzory na terenie Placu Narutowicza 238

3.5. Badania peryferii 241

3.5.1. Rejon północno-zachodni 241

3.5.2. Rejon północno-wschodni 244

3.5.3. Rejon podnóża skarpy 246

4. Rozwój osadnictwa otwartego 247

4.1. Najstarsze osadnictwo wczesnośredniowiecznego Płocka 247

4.2. Okres adaptacyjny - rekonstrukcja 248

4.3. Osada przygrodowa - horyzont I 253

4.4. Podgrodzie - horyzont II 256

4.5. Lokacja 1237 roku 267

 

Rozdział VII.

Architektura sakralna Płocka w XIII w. - kolegiata św. Michała i kościół św. Dominika

(Marcin Szyma) 279

1. Kolegiata św. Michała 279

2. Kościół i klasztor Dominikanów 298

 

Rozdział VIII.

Płock średniowieczny - kontynuacja, czy nowa jakość? (Zbigniew Polak) 311

1. Wprowadzenie 311

2. Lokacja Płocka na prawie chełmińskim 313

3. Teren lokacji 314

4. Lokacja przestrzenna 315

5. Kościoły i szpitale 321

6. Rynek i zabudowa śródrynkowa 326

7. Działka mieszczańska 330

8. Proces podziałów i różnicowania wielkości działek 333

9. Drewniana zabudowa mieszkalna i gospodarcza 335

10. Kamienice 343

11. Obiekty produkcyjne i usługowe 348

12. Urządzenia sanitarne 350

13. Ulice 353

14 Przedmieścia 355

15 Własność niemiejska w mieście 357

16 Rynek kanoniczny 359

17 Ilość i wielkość miejskich nieruchomości a liczba mieszkańców 360

18 Fortyfikacje miejskie 368

19 Zamek 368

20 Lokacja Płocka na prawie chełmińskim - uwagi końcowe 375

 

Rozdział IX.

Słowo o archeologii miast i perspektywach badawczych Płocka (Andrzej Gołembnik) 379

 

Wykaz skrótów 3919

Bibliografia 391

Summary 410

Indeks osób 420

Indeks nazw geograficznych i etnicznych 423

Spis ilustracji i rycin